Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh giữ nguyên quan điểm về số tiền chiếm đoạt và các tội danh đối với bà Trương Mỹ Lan, Chủ tịch Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, như đã xác định trong bản án sơ thẩm. Theo đó, VKS tiếp tục đề nghị Hội đồng Xét xử (HĐXX) tuyên phạt bà Lan mức án tử hình về tội “Tham ô tài sản”.
Trong phiên xét xử ngày 25/11, đại diện VKSND Cấp cao đã trình bày quan điểm đối đáp liên quan đến nhiều nội dung tranh luận được bà Trương Mỹ Lan, 68 tuổi, cùng các luật sư bào chữa đưa ra trong những ngày làm việc trước đó. VKS ghi nhận sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của bà Lan, thể hiện qua việc chủ động cung cấp nhiều mã tài sản nhằm khắc phục hậu quả vụ án. Tuy nhiên, VKS lưu ý rằng một số tài sản này vẫn chưa được các cơ quan tố tụng xác định đầy đủ tính pháp lý, do đó chưa thể xác minh chính xác giá trị thực tế.
Đại diện VKS nhấn mạnh: “Hậu quả của vụ án là đặc biệt nghiêm trọng, chưa từng có tiền lệ, và hiện chưa thể xác định thời điểm khắc phục hoàn toàn”. Dựa trên cơ sở này, VKS giữ nguyên lập luận rằng các tình tiết giảm nhẹ của bà Lan chưa đáp ứng đủ điều kiện để giảm nhẹ mức án tử hình theo quy định tại Điều 40 Bộ luật Hình sự.
Cụ thể, Điều 40 quy định rằng người bị kết án tử hình có thể được xem xét giảm án nếu đã nộp lại ít nhất 3/4 số tài sản chiếm đoạt và tích cực hợp tác với cơ quan điều tra trong quá trình giải quyết vụ án. Đối chiếu với trường hợp của bà Lan, VKS cho rằng bị cáo cần chủ động nộp lại hoặc không phản đối việc người thân nộp lại ít nhất 280.000 tỷ đồng – tương ứng 3/4 số tiền chiếm đoạt – để có cơ sở xem xét giảm án. Tuy nhiên, đến nay, bà Lan chưa đáp ứng điều kiện này.
Đại diện VKS phân tích thêm: “Việc xem xét giảm án tử hình sẽ thuộc giai đoạn thi hành án. Nếu bị cáo tích cực phối hợp với Ngân hàng SCB và các cơ quan tố tụng để nhanh chóng xử lý tài sản, thu hồi tiền, Chủ tịch nước sẽ có cơ sở xem xét khoan hồng”. Đây là quan điểm riêng của VKS, trong khi quyết định cuối cùng về mức án sẽ do HĐXX đưa ra sau quá trình nghị án.
Trước đó, đối đáp với ý kiến của luật sư cho rằng “bà Lan chỉ thực hiện một hành vi xuyên suốt nhưng bị tách ra xử lý thành hai tội danh, gây bất lợi cho bị cáo”, VKS khẳng định việc gộp cả hai giai đoạn hành vi (như đề xuất của luật sư) sẽ làm tăng tổng số tiền chiếm đoạt, dẫn đến bất lợi lớn hơn cho bà Lan. Do đó, việc phân tách hành vi thành hai giai đoạn là phù hợp với quy định pháp luật và có lợi cho bị cáo.
Hành vi phạm tội và thiệt hại
Căn cứ hồ sơ vụ án và kết quả thẩm vấn tại tòa, VKS xác định bà Lan sở hữu gần như tuyệt đối cổ phần của Ngân hàng SCB, qua đó chi phối toàn bộ hoạt động của ngân hàng. Bị cáo đã chỉ đạo, bố trí các cá nhân giữ vai trò chủ chốt để thực hiện việc rút tiền từ SCB phục vụ mục đích cá nhân.
- Giai đoạn 2012-2017: Bà Lan chỉ đạo lập hồ sơ khống cho 304 khách hàng, thực hiện 368 khoản vay với tổng dư nợ đến năm 2022 là hơn 132.000 tỷ đồng (bao gồm cả gốc và lãi). Sau khi cấn trừ tài sản đảm bảo, hành vi này gây thiệt hại 64.600 tỷ đồng, cấu thành tội “Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng”.
- Giai đoạn 2/2018-10/2022: Bà Lan tiếp tục chỉ đạo lập 916 hồ sơ vay vốn khống tại SCB với tổng số tiền 545.000 tỷ đồng, chiếm đoạt 304.000 tỷ đồng và gây thiệt hại gần 130.000 tỷ đồng tiền lãi phát sinh. Hành vi này được xác định cấu thành tội “Tham ô tài sản”, do thay đổi trong chính sách xử lý của Bộ luật Hình sự 2015 (có hiệu lực từ 1/1/2018).
Trong hơn 10 năm thao túng SCB, bà Lan đã chỉ đạo giải ngân hơn 2.500 khoản vay cho các công ty thuộc hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát. Đến tháng 10/2022, tổng dư nợ của nhóm này đạt 677.000 tỷ đồng, trong đó nợ gốc là 483.000 tỷ đồng. Các khoản vay liên quan đến bà Lan chiếm 84%, đều thuộc nhóm nợ xấu (nhóm 5).
Phân tích hành vi chiếm đoạt
Theo kết quả xác minh tại Sở Kế hoạch và Đầu tư, các pháp nhân được sử dụng để lập hồ sơ vay vốn đều mới thành lập, phương án vay vốn và giá trị tài sản đảm bảo bị nâng khống. Trong các khoản giải ngân, số tiền 57.000 tỷ đồng được dùng để trả nợ các khoản vay trước năm 2012, 5.200 tỷ đồng sử dụng nội bộ, còn lại được chuyển ra khỏi ngân hàng thông qua các cá nhân và tổ chức rút tiền mặt.
VKS nhận định, hành vi của bà Lan có dấu hiệu “Tham ô tài sản”. Tuy nhiên, do SCB là ngân hàng thương mại cổ phần không có vốn nhà nước và một số hành vi xảy ra trước ngày 1/1/2018 (thời điểm Bộ luật Hình sự 2015 có hiệu lực), việc không truy tố tội “Tham ô tài sản” cho giai đoạn trước được xem là có lợi cho bị cáo.
Đại diện VKS khẳng định bà Lan đã sử dụng tiền rút từ SCB để đầu tư bất động sản, trả nợ cá nhân và chi tiêu riêng. Đặc biệt, bà Lan còn chỉ đạo vận chuyển 108.000 tỷ đồng tiền mặt và 14 triệu USD từ ngân hàng về nơi ở để sử dụng cho mục đích cá nhân, thể hiện rõ hành vi chiếm đoạt.
Quan điểm đối đáp với luật sư
Trả lời ý kiến của luật sư cho rằng bà Lan “rút tiền chủ yếu để đảo nợ khoản vay cũ, không làm tiền ra khỏi ngân hàng”, VKS dẫn chứng số liệu từ 1.284 khoản vay, khẳng định ngoài việc đảo nợ, bà Lan còn sử dụng tiền vào mục đích cá nhân. Việc đảo nợ được thực hiện bằng cách rút tiền ra khỏi SCB, chuyển lòng vòng để tạo nguồn tiền mới, qua đó hoàn thành hành vi phạm tội.
VKS kết luận: “Hành vi của bị cáo và đồng phạm gây thiệt hại đặc biệt lớn cho SCB. Việc truy tố tội ‘Tham ô tài sản’ là phù hợp với quy định pháp luật. Nếu gộp hai giai đoạn hành vi, số tiền chiếm đoạt sẽ tăng, gây bất lợi hơn cho bị cáo”.
Đề nghị hình phạt
VKS giữ nguyên đề nghị mức án tử hình đối với bà Lan về tội “Tham ô tài sản”, đồng thời đề xuất giảm nhẹ từ 20 năm tù xuống 16-18 năm tù về tội “Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng” do ghi nhận thêm tình tiết thành khẩn khai báo và cam kết khắc phục thiệt hại. Đối với khoảng 20 bị cáo khác, VKS giữ nguyên quan điểm đề nghị như trước, một số trường hợp được xem xét giảm nhẹ thêm 6 tháng tù.
Trong chiều ngày 25/11, VKS sẽ tiếp tục đối đáp với các bị cáo còn lại, kháng cáo của SCB và những người liên quan.
Theo: Vnexpress