Thói quen kiểm tra điện thoại ngay sau khi thức dậy đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng đối với não bộ và tinh thần của nhiều người. Khi não bộ vẫn chưa hoàn toàn tỉnh táo, việc tiếp nhận hàng loạt thông tin từ mạng xã hội, tin tức hay công việc có thể dẫn đến tình trạng căng thẳng, khó tập trung và mệt mỏi kéo dài.

Ngay sau khi thức dậy, não bộ con người vẫn đang trong trạng thái “sóng alpha”, một khoảng thời gian chuyển tiếp giữa trạng thái ngủ và tỉnh, khi tâm trí thư giãn, dễ sáng tạo và ít bị phân tán. Đây vốn là thời điểm vàng để suy nghĩ tích cực hoặc nuôi dưỡng những ý tưởng mới. Tuy nhiên, khi ta bắt đầu ngày mới bằng việc cầm điện thoại, não lập tức bị đẩy vào tình trạng cảnh giác cao độ, khiến cho sự sáng tạo và thư giãn bị gián đoạn.

Mạng xã hội mang lại cảm giác được kết nối nhưng cũng nhanh chóng hút cạn sự tập trung và năng lượng tinh thần. Việc lướt điện thoại vào buổi sáng vô tình thiết lập cho não một cơ chế “tìm kiếm phần thưởng”, nơi ta liên tục truy cầu cảm giác vui vẻ từ những video, tin hot hay tương tác ảo. Điều này có thể dẫn đến hậu quả là trong phần còn lại của ngày, bộ não khó duy trì được sự tập trung bền vững, dễ bị xao nhãng và mất kiên nhẫn.

Một nghiên cứu của National Sleep Foundation vào năm 2021 cho thấy rằng việc sử dụng thiết bị điện tử vào đầu và cuối ngày có thể ảnh hưởng xấu đến chất lượng giấc ngủ. Điều này có thể khiến cơ thể rối loạn nhịp sinh học, khó ngủ sâu và dễ mệt mỏi hơn vào hôm sau.

Không chỉ gây căng thẳng, mạng xã hội còn là “bẫy” tâm lý khiến người dùng dễ rơi vào cảm giác tự ti, chán nản khi thấy người khác khoe khoang cuộc sống hoàn hảo, thành công rực rỡ. Đặc biệt vào buổi sáng, những hình ảnh này càng dễ gây tổn thương ngầm và ảnh hưởng đến tâm trạng của ngày mới.

Để bắt đầu ngày mới một cách lành mạnh, thay vì vội vàng lướt điện thoại, hãy thử bắt đầu bằng một hoạt động nhẹ nhàng như vươn vai, uống nước, tập vài động tác yoga, thiền hoặc đơn giản là ngồi yên vài phút để hít thở sâu. Việc viết ra mục tiêu trong ngày hoặc dành một chút thời gian để suy nghĩ tích cực cũng giúp thiết lập tinh thần vững vàng và tạo nền tảng cho một ngày mới hiệu quả.

Chuyên gia Nicole Venola nhấn mạnh rằng những phút đầu ngày là thời điểm quý giá để nuôi dưỡng sức khỏe tâm trí. Chỉ cần thay đổi một thói quen nhỏ, không cầm điện thoại ngay khi vừa tỉnh dậy, bạn đã giúp não bộ có cơ hội nghỉ ngơi đúng cách và chuẩn bị tốt hơn cho mọi thử thách trong ngày.

Thông tin về sự ra đi của Phó Chủ tịch Đại học FPT, ông Hoàng Nam Tiến, do đột quỵ ở tuổi 56 đã gây ra nhiều tiếc thương trong cộng đồng. Đồng thời, sự việc này cũng làm dấy lên lời cảnh tỉnh về hiểm họa đột quỵ – một căn bệnh nguy hiểm có thể cướp đi sinh mạng bất cứ lúc nào, bất kể tuổi tác.

Đột quỵ, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, được xem là tình trạng y tế khẩn cấp và nguy hiểm hàng đầu hiện nay. Căn bệnh này không chỉ là nguyên nhân gây tử vong cao mà còn để lại những di chứng nặng nề, ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình. Có hai dạng đột quỵ chính: đột quỵ do thiếu máu cục bộ và đột quỵ do xuất huyết. Đột quỵ do thiếu máu cục bộ chiếm khoảng 80% các trường hợp, xảy ra khi một cục máu đông hoặc mảng xơ vữa làm tắc nghẽn mạch máu, ngăn không cho máu lên não. Đột quỵ do xuất huyết xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ, gây chảy máu vào mô não xung quanh.

Thời gian là yếu tố quan trọng nhất trong việc điều trị đột quỵ. Càng được cấp cứu sớm, khả năng phục hồi của người bệnh càng cao. Để nhận biết các dấu hiệu đột quỵ, người dân có thể ghi nhớ quy tắc F.A.S.T: Face (mặt), Arm (tay), Speech (lời nói), và Time (thời gian). Bằng cách nhận diện sớm các triệu chứng như mặt bị méo, tay bị yếu, nói ngọng và nhanh chóng liên hệ với cơ sở y tế gần nhất, người bệnh có thể được điều trị kịp thời.

Các chuyên gia y tế cũng chỉ ra rằng đột quỵ thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được, như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, tiểu đường, hút thuốc lá, mỡ máu cao, béo phì và thiếu vận động. Do đó, việc kiểm soát và thay đổi những thói quen sống không lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro đột quỵ.

Để phòng chống đột quỵ hiệu quả, khuyến cáo từ Bộ Y tế nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chủ động phòng ngừa. Điều này bao gồm xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục đều đặn, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia, kiểm soát các bệnh lý nền, và duy trì cân nặng hợp lý. Hơn nữa, việc khám sức khỏe định kỳ cũng giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và có biện pháp can thiệp phù hợp.

Đột quỵ là một căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu chúng ta có kiến thức và thay đổi lối sống. Việc chủ động chăm sóc sức khỏe, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và nhận biết sớm các dấu hiệu sẽ giúp giảm thiểu những rủi ro và bảo vệ cuộc sống của chính mình và những người thân yêu. Thông qua việc nâng cao nhận thức về đột quỵ, chúng ta có thể cùng nhau xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh và an toàn hơn.

Hội chứng Kleine-Levin, một rối loạn thần kinh hiếm gặp, đã được ghi nhận gây ra các giai đoạn ngủ dài bất thường, kéo dài từ 16 đến 20 giờ mỗi ngày. Với tỷ lệ mắc bệnh ước tính chỉ khoảng một đến năm người trên một triệu dân, tình trạng này đặc biệt phổ biến hơn ở người Do Thái Ashkenazi. Thống kê cho thấy, tính đến nay, chỉ có khoảng 500 trường hợp được báo cáo trên các tạp chí y học chuyên ngành.

Các nghiên cứu cho thấy rằng khoảng 70% người mắc hội chứng này là nam giới, tuy nhiên tình trạng này có thể ảnh hưởng đến cả hai giới tính. Các triệu chứng thường xuất hiện ở giai đoạn vị thành niên sớm và có thể kéo dài trung bình 14 năm. Hội chứng Kleine-Levin được phân loại thuộc nhóm rối loạn quá mức ngủ, cùng với chứng ngủ gật.

Một đợt bùng phát của hội chứng Kleine-Levin được xác định khi các triệu chứng kéo dài ít nhất hai ngày, trung bình kéo dài khoảng 10 ngày nhưng có thể kéo dài hàng tuần. Trong một số trường hợp đặc biệt, bệnh nhân có thể trải qua các giai đoạn ngủ dài lên đến 70 ngày liên tục. Trong thời gian bùng phát, người bệnh thường có cảm giác đói dữ dội, có thể xuất hiện ảo giác và ham muốn tình dục cao.

Các triệu chứng của hội chứng Kleine-Levin rất đa dạng, bao gồm buồn drowsiness cực độ, tăng cảm giác thèm ăn dẫn đến tăng cân, ham muốn tình dục tăng cao, xuất hiện ảo giác, thay đổi hành vi bất thường, lo lắng hoặc trầm cảm và mất trí nhớ. Các đợt bùng phát có thể xảy ra đột ngột, làm tăng nguy cơ chấn thương nếu bệnh nhân vận hành xe cơ giới hoặc máy móc. Do đó, người mắc hội chứng này được khuyên ở nhà trong một môi trường an toàn trong các đợt bùng phát để tránh các rủi ro không mong muốn.

Nguyên nhân chính xác của hội chứng Kleine-Levin vẫn chưa được hiểu rõ. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng có thể do yếu tố di truyền hoặc do một căn bệnh hoặc chấn thương gây tổn thương vùng dưới đồi, phần não quan trọng chịu trách nhiệm điều chỉnh giấc ngủ. Một số trường hợp có thể được kích hoạt bởi nhiễm trùng, sử dụng chất, sang chấn đầu, gắng sức thể chất hoặc căng thẳng tâm lý.

Trong các đợt bùng phát của hội chứng Kleine-Levin, trí nhớ của bệnh nhân thường bị hạn chế. Họ có thể thực hiện các hành vi cơ bản như ăn uống và sử dụng nhà vệ sinh, nhưng do sự mệt mỏi cực độ, họ gặp khó khăn với các chức năng thể chất ngoài các hành vi cơ bản này.

Điều trị hội chứng Kleine-Levin thường bao gồm sử dụng các loại thuốc như lithium, steroid và thuốc kích thích để giảm tần suất, thời gian và mức độ nghiêm trọng của các đợt bùng phát. Trị liệu tâm lý cũng được khuyến nghị cùng với các phương pháp điều trị này để giúp bệnh nhân kiểm soát các triệu chứng như ham muốn tình dục quá mức, lo lắng và trầm cảm, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống.

Một nghiên cứu mới đây được công bố trên tạp chí Nature Communications đã đưa ra bằng chứng cho thấy đại dịch Covid-19 đã đẩy nhanh quá trình lão hóa não bộ ở một số nhóm dân số nhất định. Cụ thể, những người lớn tuổi, nam giới và các cá nhân gặp khó khăn về kinh tế là những người bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Các nhà nghiên cứu đã tiến hành phân tích các hình ảnh não từ 15.334 người trưởng thành khỏe mạnh. Kết quả cho thấy não bộ của họ lão hóa nhanh hơn trung bình 5,5 tháng so với giai đoạn trước khi đại dịch bùng phát. Đáng chú ý là hiệu ứng này cũng được quan sát thấy ở những người không bị nhiễm SARS-CoV-2.

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng nhiễm SARS-CoV-2 có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thoái hóa thần kinh và suy giảm nhận thức ở người cao tuổi. Tuy nhiên, nghiên cứu này tập trung vào ảnh hưởng của giai đoạn đại dịch đối với tốc độ lão hóa não bộ.

Quá trình lão hóa não liên quan đến đại dịch rõ rệt nhất ở những người tham gia lớn tuổi và nam giới. Nam giới được biết đến là dễ bị thay đổi thần kinh hơn khi bị căng thẳng so với phụ nữ. Não bộ của những người gặp khó khăn, chẳng hạn như thất nghiệp, thu nhập thấp và sức khỏe kém, cũng lão hóa nhanh hơn so với các nhóm khác.

Khi đánh giá những người tham gia đã hoàn thành bài kiểm tra nhận thức ở cả hai lần chụp não, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng chỉ những người nhiễm SARS-CoV-2 mới có dấu hiệu suy giảm nhận thức. Các dấu hiệu này bao gồm giảm tính linh hoạt về tinh thần và tốc độ xử lý.

Các chuyên gia cho rằng cần phải nghiên cứu thêm để làm rõ mối liên hệ nhân quả giữa đại dịch và lão hóa não bộ, cũng như để xác định cơ chế đằng sau tác động này. Tuy nhiên, nghiên cứu này đã nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường đại dịch đối với sức khỏe tâm thần và thần kinh.

Tác động của đại dịch đối với sức khỏe não bộ có thể chưa đủ nghiêm trọng để ảnh hưởng đến độ nhạy bén về tinh thần. Tuy nhiên, nếu không được giải quyết, nó có thể có ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe não bộ. Do đó, các chuyên gia đề xuất rằng việc tìm hiểu và đưa ra những chỉ dẫn cụ thể về cách giảm thiểu tác động của đại dịch đối với sức khỏe não bộ là rất cần thiết.

Để biết thêm thông tin về nghiên cứu này, bạn có thể truy cập vào tạp chí Nature Communications để đọc thêm chi tiết.

Thống kê cho thấy, số bệnh nhân mắc chứng mất trí nhớ ở Trung Quốc hiện vượt quá 10 triệu người, uớc tính đến năm 2050, con số này sẽ vượt quá 20 triệu người. Khoảng 10% người trên 75 tuổi mắc bệnh thiểu năng trí tuệ và hơn 1/3 số người trên 85 tuổi mất trí nhớ. 

Vì sao não bộ hoạt động yếu đi theo tuổi tác?

Hoạt động sinh lý và tư duy bình thường của cơ thể con người cần được thực hiện thông qua các tế bào thần kinh của não bộ, và bộ phận quản lý trí nhớ của cơ thể chính là vùng hồi hải mã (hippocampus). Chất dẫn truyền thần kinh ở vùng hồi hải mã dựa vào sự hoàn thiện của acetylcholine, và sự tiết ra acetylcholine sẽ giảm dần theo tuổi tác. Người cao tuổi bình thường suy giảm 30% so với thời trẻ, trong khi sự suy giảm ở bệnh nhân Alzheimer còn nghiêm trọng hơn, lên tới 70%-80%.

Não bộ rất cần dinh dưỡng và tập luyện mỗi ngày. (Ảnh minh họa)

Các nhà khoa học từ Vương quốc Anh, Canada và các quốc gia khác đã phát hiện, miễn là não tiết ra đủ acetylcholine thì có thể tránh được chứng mất trí nhớ ở người trung niên và người trên 50 tuổi. Do đó, duy trì và tăng hàm lượng acetylcholine trong não là cách cơ bản để giải quyết tình trạng suy giảm trí nhớ.

Trong quá trình cơ thể hoạt động, não chuyển hóa phospholipid và choline từ máu thành acetylcholine, trong đó lecithin chiếm 90%. Do đó, lecithin được gọi là “chất dinh dưỡng thứ ba” bên cạnh protein và vitamin. Lecithin chủ yếu được tìm thấy trong lòng đỏ trứng, đậu nành và nội tạng động vật. Nó không chỉ có thể tăng kích hoạt tế bào não, cải thiện trí nhớ và trí thông minh của não mà còn có thể điều chỉnh mức cholesterol và giảm tỷ lệ mắc các bệnh như tăng lipid máu và bệnh tim mạch vành.

Ăn món gì bổ não? 

“Hoa hậu” bổ não là trứng. Lecithin hay còn gọi là lecithin lần đầu tiên được phát hiện trong trứng. Theo thống kê, hàm lượng lecithin trong mỗi quả trứng chiếm khoảng 1% tổng trọng lượng của lòng đỏ trứng, tức là khoảng 700mg. Mỗi người được khuyến nghị nên dùng khoảng 1000 mg lecithin mỗi ngày, tức là 2 quả trứng có thể đáp ứng nhu cầu lecithin trong một ngày.

Trứng là thực phẩm bổ não phù hợp với mọi người. (Ảnh minh họa)

Trứng được các chuyên gia dinh dưỡng gọi là mẫu protein hoàn chỉnh, thích hợp bổ sung dinh dưỡng cho con người. Ngoài lecithin, trứng còn rất giàu chất béo trung tính, cholesterol tốt… có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của dây thần kinh, có thể thúc đẩy sự phát triển của não bộ và giúp tăng cường trí nhớ.

Á hậu bổ não là đậu nành. Đậu nành cũng rất giàu lecithin, được các chuyên gia gọi là á quân bổ sung dinh dưỡng cho não bộ”. Thử nghiệm thành phần thực phẩm chứng minh rằng hàm lượng lecithin có thể được giữ lại tối đa sau khi đậu nành được làm thành đậu phụ, tuy nhiên, sau khi xay thành sữa đậu nành, hàm lượng lecithin bị giảm đi. Vì vậy, từ quan điểm này, nếu bạn muốn tăng cường trí não và cải thiện trí thông minh, ăn đậu phụ sẽ hiệu quả hơn so với uống sữa đậu nành.

Tam hậu trong bổ não là quả óc chó. Ăn quả óc chó là cách quen thuộc nhất để con người bồi bổ não. Nhiều người cho rằng quả óc chó có thể bổ não tốt nhất vì hình dạng giống bộ óc. Trên thực tế, hàm lượng lecithin chứa trong quả óc chó thực sự rất cao, có thể phát huy tác dụng nhất định trong việc nuôi dưỡng não bộ. Ngoài ra, quả óc chó còn rất giàu axit béo không bão hòa, có thể làm giảm hàm lượng cholesterol xấu trong cơ thể và có những lợi ích nhất định đối với sức khỏe của não và tim.

Ngoài ra, quả óc chó còn rất giàu vitamin B và E, có thể ngăn ngừa lão hóa tế bào, tăng cường trí nhớ, loại bỏ sự mệt mỏi của não bộ, trì hoãn quá trình lão hóa.

Sữa đậu nành giá rẻ, tốt cho não. (Ảnh minh họa)

Các loại thực phẩm khác giúp bổ dưỡng não

Đậu phộng cũng là một loại hạt rất tốt cho trí não, thậm chí hiệu quả của nó có thể cao hơn cả hạt óc chó. Đậu phộng rất giàu lecithin và cephalin, là những chất quan trọng cần thiết cho hệ thống thần kinh, có thể trì hoãn sự suy giảm chức năng của não, ức chế sự kết tập tiểu cầu và ngăn ngừa huyết khối não. Tiêu thụ hạt này thường xuyên cũng có thể cải thiện lưu thông máu và tăng cường trí nhớ.

Ngoài ra, bạn có thể ăn rau dền. Trong loại rau này, ngoài lecithin, axit folic cũng rất hữu ích cho việc nuôi dưỡng não bộ và ngăn ngừa chứng mất trí nhớ. Axit folic chủ yếu có trong các loại rau sẫm màu, ví dụ rau dền, với hàm lượng axit folic cao tới 300 microgam trên 100 gam, cao nhất trong tất cả các loại rau. 

Ngoài rau dền, các loại rau như bắp cải, cải cúc, cải dầu… cũng là nguồn cung cấp axit folic quan trọng, ăn thường xuyên có thể giúp nuôi dưỡng não bộ. Điều cần lưu ý là tính chất của axit folic trong rau này tương đối không ổn định, không nên tiếp xúc với ánh sáng, do đó những loại rau này mua về ăn ngay là tốt nhất, không nên bảo quản quá lâu.

 Rau dền giàu lecithin, axit folic, rất hữu ích cho việc nuôi dưỡng não bộ. (Ảnh minh họa)

Ngoài việc ăn thực phẩm tốt cho não, làm một số điều sau cũng rất có lợi cho sức khỏe của não bộ: 

– Ngủ ngon

Mức độ melatonin trong cơ thể sẽ tăng lên tự nhiên vào ban đêm, từ đó giúp làm giảm chứng mất ngủ, ngăn ngừa trầm cảm và trì hoãn quá trình lão hóa não. Bạn nên đi ngủ vào khoảng 22h giờ tối để đảm bảo quá trình tiết melatonin diễn ra bình thường. Những người bị mất ngủ có thể uống một cốc sữa nóng trước khi đi ngủ để dễ ngủ hơn.

– Uống nhiều nước mỗi ngày

Hầu hết các chất điện giải trong não đều cần dựa vào nước để hoàn thành công việc vận chuyển. Khi cơ thể thiếu nước, con người sẽ gặp phải các vấn đề như chóng mặt, đau đầu, khó tập trung. Do đó, hình thành thói quen uống nước thường xuyên là rất quan trọng để duy trì não bộ, đặc biệt khi bạn sử dụng não nhiều hơn, bạn nên uống nhiều nước hơn.

– Tập thể dục đúng cách

Sau khi tập thể dục, yếu tố dinh dưỡng thần kinh có nguồn gốc từ não do não tiết ra sẽ tăng lên, có thể giúp não điều chỉnh tế bào thần kinh, thúc đẩy não giải phóng hormone hạnh phúc endorphin, giảm căng thẳng cho não. Cũng có nghiên cứu chỉ ra rằng trí nhớ, khả năng chú ý và tư duy của con người sẽ được cải thiện rõ rệt sau 4 tháng tập luyện liên tục.

– Tương tác với cơ thể, sử dụng tư duy não bộ 

Một số người thích chơi với những đồ vật nhỏ hoặc vô thức gõ bàn khi nghĩ ngợi, bởi vì những hành động nhỏ này có thể khiến não hưng phấn và tỉnh táo khi giải quyết vấn đề.

Trong thời gian nghỉ ngơi, bạn có thể chơi các trò chơi giải đố như đánh bài, cờ vua, giúp vận dụng trí não nhiều hơn. Giữ cho trí não luôn hưng phấn cũng sẽ giúp duy trì trạng thái trẻ trung của não bộ, thúc đẩy sự phát triển của trí lực.