Nam ca sĩ Bình Nguyên vừa chính thức trở lại với ca khúc về mẹ trong mùa Vu Lan báo hiếu năm nay. Với chất giọng phi giới tính đặc trưng và khả năng thể hiện tinh tế, Bình Nguyên đã khẳng định tài năng và chỗ đứng của mình trong lòng khán giả yêu nhạc trữ tình.

Được biết, Bình Nguyên sinh năm 1998 và đến từ Bình Thuận. Anh chàng đã gây ấn tượng mạnh với khán giả qua các cuộc thi âm nhạc như cuộc thi hát Thánh ca của Câu lạc bộ Lửa Hồng, nơi anh giành được danh hiệu thí sinh hát dòng nhạc dân ca hay nhất. Sau đó, anh tiếp tục tạo dấu ấn tại các sân chơi hàng đầu như ‘Thần tượng Bolero 2019’ và ‘Ca sĩ thần tượng 2021’.

Đặc biệt, tại ‘Ca sĩ thần tượng 2021’, Bình Nguyên đã thể hiện xuất sắc vai diễn danh ca Thái Thanh qua ca khúc ‘Dòng sông xanh’, ‘Ngày xưa Hoàng Thị’, nhận được sự khen ngợi từ ban giám khảo và khán giả. Tuy nhiên, kể từ năm 2021, cái tên Bình Nguyên đã giảm dần độ phủ sóng trên phương tiện truyền thông.

Thời gian ‘ở ẩn’ ấy, Bình Nguyên đã dành để ổn định cuộc sống, vun vén cho công việc gia đình và tìm lại sự bình yên. Những trải nghiệm đời thường đã giúp anh trở nên sâu sắc và trưởng thành hơn, bồi đắp thêm cho tâm hồn nghệ sĩ của mình.

Khi mùa Vu Lan đến, Bình Nguyên quyết định trở lại với ca khúc về mẹ, chứa chan thông điệp cao đẹp. Ca khúc là những lời thủ thỉ, tâm tình của một người con khi nhớ về mẹ. Từng câu hát như dòng ký ức ùa về, gợi nhắc hình ảnh tảo tần, lo toan, vất vả của mẹ gánh vác cả đời vì con.

Qua giọng hát truyền cảm và sự trở lại với ca khúc về mẹ đầy xúc động, Bình Nguyên muốn gửi gắm thông điệp: ‘Dù cuộc sống bộn bề, hãy luôn trân trọng từng khoảnh khắc bên cha mẹ khi còn có thể’. Màn trình diễn không chỉ khẳng định tài năng mà còn lan tỏa những giá trị nhân văn đẹp đẽ, chạm đến trái tim người nghe bằng sự chân thành từ chính trải nghiệm của một người con.

Trong xã hội hiện đại, một hiện tượng đáng buồn đang diễn ra ở nhiều gia đình: cha mẹ và con cái sống chung nhưng ngày càng xa cách về mặt tình cảm. Hiện tượng này được gọi là ‘family estrangement’ (xa cách nội tâm trong gia đình). Mặc dù vẫn cùng ăn cơm, vẫn chào hỏi mỗi ngày, nhưng khoảng cách giữa nhiều bậc cha mẹ và con cái ngày càng lớn dần mà không ai kịp nhận ra. Không có cãi vã, không xung đột, nhưng họ chỉ đơn giản là không còn chuyện gì để nói.

Một bà mẹ 43 tuổi chia sẻ rằng con trai cô ‘ngoan’, chưa từng khiến cô phiền lòng, nhưng càng lớn càng xa cách mẹ. Con trai cô cứ về tới nhà là đóng cửa phòng, mẹ gọi ăn cơm cũng chỉ đáp ‘dạ’. Ngồi ăn chưa xong đã rút điện thoại ra lướt. Hỏi gì cũng trả lời cụt lủn. Cô thấy con ngay trước mắt mà như đang dần biến mất khỏi đời mình.

Theo báo cáo của tổ chức Stand Alone (Anh), có tới 1/4 người trẻ trưởng thành từng có giai đoạn ‘xa cách hoàn toàn’ với cha mẹ về mặt cảm xúc, dù vẫn đang sống cùng mái nhà. Tại Trung Quốc, một nghiên cứu đăng trên Frontiers in Psychology năm 2023 cũng chỉ ra rằng các sinh viên có sự kết nối gia đình thấp sẽ dễ rơi vào trạng thái cô đơn và trầm cảm hơn gấp đôi so với nhóm có nền tảng giao tiếp tích cực.

Theo lý thuyết gắn bó cảm xúc (attachment theory), trẻ lớn lên trong môi trường mà cảm xúc bị xem nhẹ hoặc bị kiểm soát quá mức sẽ dần phát triển kiểu gắn bó ‘né tránh’ (avoidant): không chia sẻ, không kết nối và tự rút vào thế giới riêng. Sự hiện diện thể chất như cùng ăn cơm, ngủ chung nhà không đồng nghĩa với sự hiện diện tình cảm. Thói quen ‘phubbing’ (lơ người đối diện vì chăm chú vào điện thoại) cũng là yếu tố khiến trẻ cảm thấy mình không còn là ưu tiên trong mắt người lớn.

Không ít phụ huynh cảm thấy hụt hẫng khi thấy con cái ít nói, ít tâm sự. Họ cho rằng mình đã hy sinh rất nhiều, tại sao lại bị con ‘bỏ rơi’ về mặt cảm xúc? Theo chuyên gia tâm lý học phát triển, vấn đề không nằm ở việc ‘thiếu quan tâm’ mà là ở cách quan tâm sai thời điểm, sai phương pháp. Nhiều cha mẹ hay hỏi ‘Hôm nay được mấy điểm?’, ‘Học đến đâu rồi?’… nhưng lại ít khi hỏi ‘Dạo này con có vui không?’, ‘Hôm nay con thế nào?’… Dần dà, trong mắt con, cha mẹ dường như chỉ quan tâm đến thành tích mà không phải con người thật của mình.

Áp lực thành công, sự kỳ vọng và nhịp sống quá nhanh khiến những cuộc trò chuyện chân thành dần biến mất. Dù không có một tiếng la mắng, vẫn có hàng trăm lần im lặng làm tổn thương.

Để ‘gặp lại’ con trong chính ngôi nhà của mình, các chuyên gia tâm lý học gia đình khuyến nghị một số cách sau: Tạo ra những khoảng thời gian ‘không kỳ vọng’, lắng nghe mà không phản ứng vội, thiết lập lại ‘những nghi thức gia đình’, và chấp nhận sự thay đổi như một phần của trưởng thành.

Tuy nhiên, mỗi gia đình có hoàn cảnh và đặc điểm riêng, đòi hỏi sự linh hoạt và sáng tạo trong việc xây dựng mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái. Điều quan trọng là cha mẹ và con cái cần tìm được ngôn ngữ chung, cùng nhau nỗ lực để xóa bỏ khoảng cách và xây dựng mối quan hệ bền vững.

Một nghiên cứu gần đây của nhà nghiên cứu Frank J. Sulloway từ Đại học Harvard đã đưa ra những phát hiện thú vị về mối quan hệ giữa thứ tự sinh trong gia đình và đặc điểm tính cách của hàng nghìn người. Theo nghiên cứu này, những người con cả trong gia đình thường có xu hướng cầu toàn, có tổ chức, thích kiểm soát và nghiêm túc hơn so với các em út. Những đặc điểm này thường thấy ở các nhà lãnh đạo.

Frank J. Sulloway cho rằng vị trí con cả trong gia đình thường đi kèm với trách nhiệm và kỳ vọng lớn hơn từ bố mẹ. Điều này đã giúp họ hình thành lối sống có trách nhiệm, tuân thủ quy tắc và có khả năng kiểm soát bản thân tốt hơn từ sớm. Khi trưởng thành, họ có xu hướng đảm nhận các vị trí lãnh đạo trong công việc. Ông Sulloway và nhiều nhà nghiên cứu khác đã thực hiện các nghiên cứu để tìm hiểu mối liên hệ giữa thứ tự sinh và tính cách con người.

Một số nghiên cứu tiếp theo đã củng cố quan điểm của Sulloway. Khảo sát của CareerBuilder (Mỹ) chỉ ra rằng con cả chiếm tỷ lệ cao nhất trong nhóm làm quản lý, điều hành. Tại Anh, một cuộc khảo sát của YouGov cũng ghi nhận tỷ lệ người tự mô tả bản thân là ‘nghiêm túc, có định hướng rõ ràng’ cao nhất rơi vào nhóm con đầu lòng. Điều này cho thấy một xu hướng nhất định trong việc hình thành tính cách và vai trò lãnh đạo của những người con cả.

Nhiều người thành công trong giới công nghệ và chính trị cũng là con cả, chẳng hạn như Jeff Bezos – nhà sáng lập Amazon, Elon Musk – CEO Tesla và SpaceX, và Angela Merkel – cựu Thủ tướng Đức. Những ví dụ này cho thấy rằng việc trở thành con cả có thể có ảnh hưởng đến sự thành công trong sự nghiệp.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo không nên tuyệt đối hóa vai trò của thứ tự sinh. TS Kevin Leman, nhà tâm lý học, cho rằng cách bố mẹ đối xử và môi trường giáo dục mới định hình tính cách một cách rõ ràng nhất. Điều này có nghĩa là dù là con cả hay con út, sự phát triển và định hình tính cách của một người phụ thuộc nhiều vào môi trường và cách thức giáo dục mà họ nhận được.

Vì thế, dù là con cả hay con út, điều quan trọng không phải là bạn sinh thứ mấy, mà là bạn đã lớn lên như thế nào. Quan trọng là mỗi cá nhân đều có cơ hội để phát triển và thành công, không phân biệt thứ tự sinh trong gia đình.

Trước học giỏi, giờ cứ học là đau đầu, mệt mỏi

Con gái lớn của vợ chồng chị Hương Thanh (TP.HCM) năm nay 15 tuổi, hiện học lớp 9 ở một trường chất lượng cao, có ước mơ thi vào lớp chuyên Anh. Chị Thanh cho biết, 14 năm qua, con gái chị rất ngoan, biết giúp mẹ việc nhà, luôn cố gắng học tốt và năm nào cũng đứng top 1-3 của lớp. Vì điều này, chị đặt kỳ vọng cao ở con. Tuy nhiên, học kỳ I năm lớp 9, điểm tổng kết của bé dưới 9 và xếp thứ 11 của lớp.

Khi quan sát, chị Thanh thấy con gái thường khó ngủ, ngủ ít, mệt mỏi, hay cáu gắt với em và thường xuyên kêu đau đầu. “Trước đây, con rất chăm học, hay tự tìm tài liệu học và có ước mơ thi vào lớp chuyên Anh. Nay nhắc đến chuyện học là con thấy chán, mệt mỏi, không muốn đi học, tiêu cực về tình trạng bản thân và luôn xin mẹ cho chuyển trường”, chị Thanh chia sẻ.

Theo các bác sĩ, cha mẹ đừng nên quá áp đặt vào việc học của con. Ảnh minh họa.

Ban đầu, chị Thanh tưởng con gái bị bắt nạt ở trường hay buồn chuyện yêu đương tuổi học trò. Khoảng 2 tháng trước, vợ chồng chị quyết định đưa con đi khám ở Khoa Sức khỏe vị thành niên tại một bệnh viện nhi. Tại đây, bác sĩ chẩn đoán con gái chị bị rối loạn lo âu và có biểu hiện trầm cảm nhẹ, được điều trị bằng thuốc suy nhược thần kinh. Vị bác sĩ cũng khuyên chị Thanh nên đưa con gái đi tư vấn tâm lý.

Người mẹ cho biết vì sợ uống thuốc bị tác dụng phụ nên con gái chị bữa uống bữa không. Về vấn đề tư vấn tâm lý, chị đã đưa con đi tư vấn ở trường nhưng tình trạng vẫn chưa cải thiện.

Mới đây, chị Thanh chia sẻ câu chuyện gia đình mình lên một hội nhóm có nhiều người đang nuôi dạy con trong độ tuổi tương tự để xin lời khuyên có nên cho con nghỉ học để điều trị bệnh hay không. “Năm nay con gái học cuối cấp, nếu tình trạng đau đầu của con không cải thiện sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến việc học. Còn nếu để con tập trung vào việc học thì sẽ làm con mệt mỏi hơn. Tôi không biết làm thế nào để tốt cho con?”, chị Thanh băn khoăn.

Chia sẻ của chị Thanh nhận được rất nhiều đồng cảm của các cha mẹ khác. Bên cạnh những người khuyên chị Thanh nên kết hợp việc điều trị bệnh cho con và việc học, cũng có nhiều người khuyên chị nên nghĩ đến sức khỏe của con là quan trọng nhất. “Mẹ hãy chấp nhận việc học của con kém hơn để tập trung chữa bệnh. Sức khỏe vẫn là quan trọng nhất. Năm nay con không thi đậu được lớp 10 thì còn có năm sau”, nhiều người khuyên chị Thanh.

Thời gian qua, nhiều trẻ phải đi khám tâm lý vì quá áp lực việc học. Ảnh: BVCC.

Đừng nên áp đặt việc học lên con quá mức

Theo thống kê, có khoảng 1/5 trẻ em và vị thành niên sẽ trải qua một số loại lo âu ở cấp độ lâm sàng. Ở một số trường hợp, rối loạn lo âu khiến trẻ gặp khó khăn trong vấn đề ăn uống, giấc ngủ, đau đầu, đau bụng hoặc ói, đặc biệt khi trẻ đến gần với nguồn gây lo âu.

ThS.BS Phạm Minh Triết, Trưởng Khoa tâm lý Bệnh viện Nhi Đồng 1 (TP.HCM) cho biết, một trong những lý do thường gặp khiến trẻ đang độ tuổi đi học mắc chứng rối loạn lo âu là áp lực thành tích học tập từ phía gia đình. Lúc đầu, những trẻ này có thể có biểu hiện chống lại ý muốn của cha mẹ, càng về sau trẻ càng không có hứng thú với học tập. Nếu mâu thuẫn này tiếp tục kéo dài, trẻ có thể có biểu hiện buồn, lo lắng và sợ đi học, học tập sa sút, trẻ có thể bị trầm cảm vì không chia sẻ được với ai. Một số trẻ có thể có biểu hiện đau ở vài vị trí trên cơ thể nhưng không tìm ra nguyên nhân thực thể.

Bác sĩ Triết kể từng tiếp nhận một bé trai 13 tuổi (ở Đồng Tháp) được gia đình đưa đến Khoa Tâm lý khám vì trẻ sợ đi học. Khi gặp bác sĩ, bé trai cho biết trước đây em là học sinh giỏi, nhưng trong đợt thi học kỳ, em có một môn bị điểm thấp. Chính điều này làm cho em luôn cảm thấy lo lắng và sợ đi học. Mỗi khi đến trường, em có cảm giác lo lắng, bồn chồn, khó tập trung, có cảm giác sợ bị điểm thấp nên không muốn đến lớp. Bệnh nhi này cũng được bác sĩ chẩn đoán bị rối loạn lo âu.

Cha mẹ nên giúp con có không gian học tập thoải mái để bé không bị áp lực. (Ảnh minh họa)

Thạc sĩ tâm lý Mai Thị Nguyệt, Khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) cho biết, hiện nay mỗi gia đình chỉ có 1-2 con, nên việc đặt kỳ vọng vào con cái của cha mẹ là vấn đề dễ hiểu. Tuy nhiên, việc này đã vô tình gây nên áp lực rất lớn cho trẻ, dẫn đến tình trạng stress của lứa tuổi học sinh ngày càng tăng cao và ở nhiều mức độ khác nhau.

Từng gặp nhiều trẻ phải đi khám tâm lý, thạc sĩ Nguyệt cho biết rất nhiều học sinh ở các lứa tuổi với những biểu hiện căng thẳng tâm lý khác nhau, nhưng hầu hết các em đều có biểu hiện rối loạn hành vi cảm xúc thậm chí dẫn đến trầm cảm, tự tử, kích động quá mức hoặc thu hẹp giao tiếp…

Một số trẻ được sống trong gia đình có đầy đủ sự quan tâm chăm sóc của cha mẹ tới mức “ngộp thở”. Cũng có những trẻ lại bị cha mẹ lên án chỉ trích hay bỏ bê … đều là nhân tố kích thích dẫn đến căng thẳng tâm lý cho trẻ.

Theo thạc sĩ Nguyệt, để tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến những căng thẳng của trẻ, cha mẹ hãy giảm tải áp lực từ học tập cho con, đồng thời giúp trẻ thiết lập mối quan hệ tích cực từ môi trường gia đình và bạn bè. Khuyến khích con tham gia các hoạt động đoàn đội, vui chơi tập thể và luyện tập thể thao để giảm bớt căng thẳng nội tâm.

Trong trường hợp trẻ không có dấu hiệu cải thiện, hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ hoặc chuyên viên tâm lý để can thiệp kịp thời giúp trẻ giải tỏa căng thẳng, tránh tình trạng để trẻ căng thẳng quá lâu dẫn đến rối loạn lo âu hoặc trầm cảm gây ra những hậu quả không lường như tự hủy hoại bản thân, tự tử hay nghiện ngập…  

* Tên người mẹ đã thay đổi.