Nội dung chính
Chọn ngành học, theo Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng, không phải chạy theo xu hướng mà là tìm đúng giao điểm giữa lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội dài hạn.
Nguyên tắc “vàng”: Lợi thế cá nhân + Nhu cầu xã hội
Việc quyết định ngành học cho con luôn là một thách thức, nhất là khi thị trường lao động biến động nhanh. Nhiều ngành “hot” hôm nay có thể bão hòa chỉ sau vài năm, khiến phụ huynh lo lắng nếu con chọn sai sẽ mất thời gian và tiền bạc.
Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng – Viện Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế – ĐHQG Hà Nội – nhấn mạnh: chìa khóa không nằm ở việc chạy theo xu hướng mà ở việc tìm ra giao điểm tối ưu giữa lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội đang thực sự cần trong dài hạn.
Hình dung bằng hình ảnh: Người chèo thuyền
Hãy tưởng tượng một người chèo thuyền. Lợi thế cá nhân giống như sức chèo – nội lực, khả năng và sự bền bỉ. Nhu cầu xã hội là dòng nước – có thể chảy xuôi, ngược, mạnh hay yếu.
Nếu sức chèo mạnh nhưng dòng nước ngược mạnh, người chèo sẽ phải nỗ lực gấp bội mới tiến được. Ngược lại, nếu dòng nước xuôi nhưng sức chèo yếu, thuyền sẽ lơ lửng không tiến xa. Chỉ khi sức chèo và dòng nước cùng chiều, thuyền mới lướt nhanh về phía trước.
Áp dụng vào việc chọn ngành học, cha mẹ cần xác định rõ thế mạnh của con (kiến thức, kỹ năng, thái độ) và đồng thời nắm bắt xu hướng thị trường (các ngành có nhu cầu tuyển dụng cao, mức lương hấp dẫn, tiềm năng phát triển).
Ví dụ thực tế: Con trai của Tiến sĩ Hùng
Tiến sĩ Hùng chia sẻ câu chuyện con trai mình đã chọn ngành Khoa học máy tính. Không phải vì “đu trend”, mà vì ba yếu tố:
- Kiến thức: Đã được rèn luyện trong môi trường Lớp Dự tuyển Tin, với chương trình sâu và hệ thống.
- Kỹ năng: Thành thạo giải thuật, lập trình, tối ưu giải pháp dưới áp lực thời gian.
- Thái độ: Rèn luyện kỷ luật, kiên nhẫn và khả năng làm việc lâu dài với các bài toán khó.
Đồng thời, Khoa học máy tính là một “đại dương xanh” – nhu cầu tuyển dụng vẫn tăng mạnh trong và ngoài nước, mang lại cơ hội việc làm tốt, mức lương cao.
Khi lợi thế cá nhân của con khớp với nhu cầu xã hội, con sẽ có lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ, không phải bơi ngược trong một “đại dương đỏ” đã bão hòa.
Chiến lược cho phụ huynh
1. Đánh giá lợi thế cá nhân: Khảo sát năng lực, sở thích, kết quả học tập, các dự án hoặc hoạt động ngoại khóa của con.
2. Phân tích nhu cầu xã hội: Tham khảo báo cáo tuyển dụng (ví dụ: Báo cáo nhu cầu nhân lực của Bộ Lao động 2023), xu hướng tăng trưởng ngành (công nghệ thông tin, dữ liệu lớn, năng lượng tái tạo, y tế).
3. So sánh và tìm giao điểm: Khi lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội trùng nhau, đó là lựa chọn tối ưu.
4. Định hướng phát triển: Nếu lợi thế chưa hoàn toàn khớp, hãy lên kế hoạch rèn luyện (khóa học, thực tập) để thu hẹp khoảng cách.
5. Tránh bẫy “ngành hot” không phù hợp: Chọn ngành chỉ vì xu hướng ngắn hạn có thể dẫn đến cạnh tranh cao, mức lương thấp và khó thăng tiến.
Như Tiến sĩ Hùng nói, “Thời đại là dòng chảy lớn, chúng ta không thể đổi chiều nó, nhưng mỗi người vẫn có thể tìm được làn nước phù hợp với năng lực và cá tính của mình.”
Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng (bên phải) chia sẻ bí quyết chọn ngành học để tương lai không bị mắc kẹt giữa đời. Ảnh: NVCC
Kết luận
Chọn ngành học không phải là “chọn một tấm bằng” mà là “chọn đường ray” cho hành trình nghề nghiệp của con. Phụ huynh không thể bẻ lái xu hướng thời đại, nhưng có thể chuẩn bị nội lực và định hướng đúng đường ray, giúp con bước vào đời vững vàng, không bị lạc trôi trong dòng chảy lớn.